Osteoporose: pijn, preventie en behandelingsmogelijkheden

Osteoporose is een aandoening waarvan de naam in ieder geval algemeen bekend is. In het dagelijks leven komen we de term steeds weer tegen in de vorm van synoniemen en termen die dat eigenlijk niet zijn: botverlies, botzwakte of ook wel de glasbotziekte (eigenlijk een heel andere aandoening). De bekendheid van de aandoening is te danken aan het feit dat wereldwijd ongeveer 200 miljoen mensen eraan lijden en met de pijn van osteoporose moeten leven. 

De aandoening leidt tot een afname van de botdichtheid en kan ernstige gevolgen voor de gezondheid hebben. Ondanks de wijdverbreide opvatting dat osteoporose een probleem is dat vooral bij ouderen voorkomt, kunnen ook jongere mensen hieraan lijden. 

Het goede nieuws is dat er veel behandelingsmogelijkheden zijn die kunnen helpen de symptomen te verlichten en het verloop van de ziekte te vertragen. Ook massages kunnen hierbij een zinvolle aanvulling zijn, hoewel bij osteoporose extra aandacht nodig is bij het geven van een massage.

Leestip: Alsje meer wilt weten over de gebieden waarop massages hun werking kunnen ontplooien, raden we je ons artikel aan: „Van top tot teen: hier helpen massages”

Belangrijke opmerking: Dit artikel is geen vervanging voor medisch advies. Raadpleeg bij aanhoudende klachten altijd je arts.

Wat is osteoporose?

Bij osteoporose nemen de botmassa en -dichtheid af, wat leidt tot een verhoogde breekbaarheid van de botten. De aangetaste botten verliezen hun stevigheid en zijn gevoeliger voor breuken, zelfs bij lichte belasting of valpartijen. Osteoporose ontwikkelt zich vaak sluipend over een periode van jaren en blijft vaak onopgemerkt totdat er een botbreuk optreedt.

Bron: https://www.hessing-kliniken.de/fileadmin/user_upload/01-hessing-stiftung/images/content/pillarpages/Knochenstruktur_Osteoporose.jpg

Deze aandoening treft inderdaad vooral ouderen, maar kan ook bij jongere mensen voorkomen. Vooral vrouwen na de menopauze worden er vaak door getroffen. Het komt niet zelden voor dat er bij osteoporose spierpijn optreedt, maar dit is geen symptoom, maar een gevolg van de aandoening.

Leestip: Meer over spierpijn tijdens de menopauze lees je in ons artikel.

Hoe ontstaat osteoporose?: Oorzaken

Het ontstaan van osteoporose is multifactorieel en kan door tal van oorzaken worden bevorderd. Een van de belangrijkste factoren is de leeftijd: naarmate men ouder wordt, neemt de botdichtheid op natuurlijke wijze af. Bij vrouwen versnelt dit proces na de menopauze als gevolg van de dalende oestrogeenspiegel.

Andere risicofactoren zijn onder meer genetische aanleg, hormonale stoornissen, een tekort aan calcium en vitamine D, en een over het algemeen inactieve levensstijl. Secundaire osteoporose kan ook worden veroorzaakt door bepaalde aandoeningen of medicijnen. In principe wordt er onderscheid gemaakt tussen drie soorten osteoporose.

Welke soorten osteoporose zijn er?

Aangezien osteoporose verschillende oorzaken kan hebben en het verloop per persoon verschilt, wordt de aandoening onderverdeeld in drie verschillende soorten:

1. Primaire osteoporose: Deze vorm komt het meest voor en omvat postmenopauzale osteoporose, die vooral vrouwen na de menopauze treft. Bij oudere mannen en vrouwen komt seniele osteoporose vaak voor. Beide vormen worden voornamelijk veroorzaakt door het natuurlijke verouderingsproces en hormonale veranderingen.
   
   
2. Secundaire osteoporose: Dit ontstaat als gevolg van andere ziekten of door het gebruik van bepaalde medicijnen. Chronische aandoeningen zoals reumatoïde artritis, diabetes of chronisch nierfalen, evenals langdurig gebruik van corticosteroïden, kunnen de botdichtheid aantasten en tot osteoporose leiden.
   
   
3. Idiopathische osteoporose: Deze vorm treedt op zonder aanwijsbare oorzaak en komt vaak voor bij jongere mensen en kinderen. De precieze oorzaken zijn onbekend en de diagnose wordt meestal gesteld door andere oorzaken uit te sluiten.

Symptomen van osteoporose

Subtiel en sluipend – zo zouden de tekenen van osteoporose samengevat kunnen worden. De symptomen komen in de meeste gevallen pas na een langere ziekteperiode tot uiting. Daarom wordt osteoporose vaak pas in een vergevorderd stadium gediagnosticeerd.

Tot de meest voorkomende symptomen van osteoporose behoren:

• Rugpijn: Door wervelfracturen of microfracturen van de wervels.
• Botbreuken: Vooral in de heup, de pols of de wervelkolom, zelfs bij geringe belasting – vaak ook wel fragiliteitsfracturen genoemd.
• Verlies van lichaamslengte: Door instorting van de wervels.
• Een gebogen houding: Een gevolg van wervelfracturen, die tot een gebogen rug leiden.
• Trage genezing van fracturen: Patiënten met osteoporose genezen langzamer en breuken kunnen leiden tot misvormingen, zoals een verkromming van de wervelkolom.

Al deze pijnklachten en symptomen die kenmerkend zijn voor osteoporose hebben op de lange termijn vaak ernstige gevolgen.

Spierpijn bij osteoporose: een gevolg van botverzwakking

De verzwakking van de botten bij osteoporose heeft verstrekkende gevolgen die verder gaan dan alleen het risico op botbreuken. Een veelvoorkomend probleem zijn spierpijnen, die bij osteoporose ontstaan door de veranderde lichaamshouding en de belasting van de spieren. 

Wanneer de wervels inzakken, leidt dit vaak tot een gebogen houding, waardoor de spieren in de rug extra worden belast en spanningen en pijn ontstaan. 

Leestip: Spierpijn en de oorzaken ervan zijn veelzijdig en kunnen in alle delen van het lichaam voorkomen. In ons artikel over spierpijn in het hele lichaam kom je meer te weten over dit onderwerp.

Het staat buiten kijf dat de diagnose osteoporose een cruciale rol speelt bij het voorkomen van langetermijngevolgen en het zo vroeg mogelijk vinden van de juiste behandeling. Hoe kan men dan vaststellen of iemand aan osteoporose lijdt?

Hoe wordt osteoporose vastgesteld?

 

De diagnose van osteoporose wordt doorgaans gesteld aan de hand van een botdichtheidsmeting, ook wel bekend als DXA (duale röntgenabsorptiometrie). Deze methode meet de botdichtheid en helpt bij het inschatten van het risico op botbreuken. Daarnaast kunnen bloedonderzoeken worden uitgevoerd om de calcium- en vitamine D-spiegels te controleren, evenals andere markers die kunnen wijzen op een stoornis in het botmetabolisme.

Vroegtijdige opsporing is van cruciaal belang om in een vroeg stadium met de juiste behandeling te kunnen beginnen en de voortgang van de ziekte te vertragen. Ongeacht het tijdstip van de diagnose zijn er tal van behandelingsmogelijkheden voor osteoporose, die we hieronder aan je voorstellen.

Behandeling van osteoporose: wat kan helpen?

De behandeling van osteoporose is erop gericht de botdichtheid te verbeteren, pijn te verlichten en het risico op botbreuken te verminderen. Tot de beproefde behandelingsmethoden voor osteoporose behoren:

1. Beweging en training: Regelmatige lichaamsbeweging, met name krachttraining en oefeningen met gewichten, versterkt de botten en verbetert de spierkracht. Ook rustige activiteiten zoals yoga en tai chi kunnen het evenwicht en de flexibiliteit bevorderen en zo vallen helpen voorkomen.
   
   
2. Medicamenteuze behandeling: Er zijn verschillende geneesmiddelen die kunnen helpen om botafbraak te vertragen of botopbouw te bevorderen. Tot de meest gebruikte behoren bisfosfonaten, calcitonine, hormoontherapieën en sinds kort ook geneesmiddelen zoals denosumab of teriparatide.
   
   
3. Massage bij osteoporose: Zachte massages kunnen de doorbloeding verbeteren en spanningen verlichten, wat nuttig kan zijn bij spierpijn als gevolg van osteoporose. Het is echter van groot belang ervoor te zorgen dat er geen te diepe of te intensieve massagetechnieken worden toegepast die de broze botten zouden kunnen belasten. Een massagebehandeling bij osteoporose is daarom afhankelijk van het stadium van de aandoening en mag uitsluitend door deskundigen worden uitgevoerd.

Leestip: Onder welke voorwaarden massagestoelen kunnen worden ingezet als aanvullende therapie of ter preventie, lees je in ons artikel: Zijn massagestoelen medisch zinvol?

Osteoporose en voeding

Naast de diverse behandelingsmogelijkheden speelt ook de voeding een centrale rol bij de behandeling en preventie van osteoporose. Een evenwichtige voeding is van cruciaal belang voor de gezondheid van de botten en kan het risico op het ontwikkelen van osteoporose verminderen.

Belangrijke voedingsstoffen voor gezonde botten zijn:

• Calcium: Essentieel voor gezonde botten. Goede bronnen zijn zuivelproducten, groene bladgroenten en verrijkte voedingsmiddelen.
• Vitamine D: Ondersteunt de opname van calcium in het lichaam. Zonlicht en voedingsmiddelen zoals vette vis of verrijkte zuivelproducten zijn goede bronnen.
• Eiwit: Belangrijk voor de opbouw en het behoud van de spiermassa die de botten ondersteunt.

Met de juiste voeding kun je de botdichtheid verbeteren en het risico op botbreuken verminderen. Zorg daarom voor een botvriendelijke voeding: neem calciumrijke voedingsmiddelen zoals zuivelproducten en groene bladgroenten op in je dieet, zorg voor voldoende vitamine D via blootstelling aan zonlicht, vette vis of supplementen, en eet voldoende eiwitten om je spieren en botten te versterken. 

Hoewel je de ziekte via je voeding op een positieve manier kunt tegengaan, zijn er omgekeerd ook een aantal zaken die je bij osteoporose absoluut moet vermijden.

Wat je bij osteoporose moet vermijden

Sommige activiteiten en gewoonten kunnen bij osteoporose meer kwaad dan goed doen. Hiertoe behoren:

• Deep Tissue-massage: Deze intensieve massagetechniek kan de broze botten extra belasten en moet daarom worden vermeden. 
• Roken: Is schadelijk voor de botgezondheid en vermindert de botdichtheid.
• Overmatig alcoholgebruik: kan de opname van calcium belemmeren en het risico op vallen vergroten.
• Cafeïne: Een hoge cafeïneconsumptie kan de calciumuitscheiding verhogen en daardoor de botdichtheid verminderen.
• Te weinig beweging: Een gebrek aan beweging kan leiden tot een afname van je botdichtheid, omdat de botten zonder regelmatige belasting onvoldoende worden gestimuleerd.

Als je je bewust bent van deze risico’s, helpt dat niet alleen om het risico op deze aandoening te minimaliseren, maar draagt het ook op een relatief eenvoudige manier bij aan een algehele gezonde levensstijl. Laten we eens kijken welke andere maatregelen je kunt nemen om het ontstaan van osteoporose te voorkomen.

Preventie van osteoporosepijn door een bewuste en actieve levensstijl

De preventie van osteoporosepijn en andere symptomen begint al op jonge leeftijd. Het gaat erom het bewegingsapparaat op te bouwen en in vorm te houden, maar ook om de voedingsbalans in de gaten te houden.

Een actieve en gezonde levensstijl is een marathon, geen sprint. Het draait om regelmaat, jaar na jaar. Dat betekent geenszins dat je jezelf elke dag moet dwingen om iets te doen. Bij veel mensen ontstaat echter juist de gewoonte om helemaal niet actief te zijn, en dat is precies wat je moet vermijden. 

Botten versterken en symptomen van osteoporose bestrijden – je levensstijl maakt het verschil

Osteoporose en de pijn die hierdoor ontstaat, vormen voor miljoenen mensen een dagelijkse uitdaging. En ook al is de ziekte niet te genezen, kan inzicht in de oorzaken en symptomen van osteoporose al een waardevolle bijdrage leveren aan het verbeteren van de levenskwaliteit van de getroffenen. Een evenwichtige voeding, regelmatige lichaamsbeweging en het vermijden van risicofactoren zoals roken en overmatig alcoholgebruik zijn relatief eenvoudig al op jonge leeftijd in acht te nemen. 

Ook bij osteoporose kunnen zachte massagetechnieken, zoals Zweedse massages en lymfedrainage, helpen om spanningen in het dagelijks leven te verlichten, de doorbloeding te bevorderen en zo de toevoer van voedingsstoffen naar het hele lichaam te verbeteren.

Er zijn veel, vaak onopvallende factoren en een grotere aandacht voor je eigen lichaam die je levenskwaliteit op de lange termijn verbeteren. Daarom onze tip: wees proactief, let op je lichaam en doe jezelf iets goeds wanneer dat maar mogelijk is.

 

Omslagfoto: Otto Norin, overige foto's: Pratik Patel